İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH) Rehberi (II):
Tedavi ve İzlem
Prostat bezi, üreme sistemine ait ve her erkekte var olan bir dokudur.
Yaşla birlikte büyümesi neticesinde idrar kanalına baskı yaparak akımını mekanik olarak engelleyebilir (Görsel 1). Bu halin sonucunda ortaya çıkan idrar yapma zorlukları bezin isminin “hastalık” gibi anılmasına yol açsa da prostat dokusunun esas görevi meni içeriğinin önemli bir kısmını üretmektir.
Görsel 1: Sağlıklı prostat bezi (A) ve iyi huylu büyüyen prostat dokusu (B).
Prostat bezindeki iyi huylu büyümenin (BPH) nedenlerini, yarattığı şikayetleri ve nasıl teşhis edildiğine ilişkin bilgileri önceki blog yazımda açıkladığım için bu çalışmada sadece tedavi üzerine bilimsel verileri ve görüşlerimi açıklayacağım (https://www.cagcal.com/prostat-buyumesi-belirtileri-ve-tedavisi/).
Her Büyüme Tedavi Gerektirir mi?
BPH yaş alan erkeklerde sık görülse de her teşhis mutlaka ilaçla ya da cerrahi tedavi gerektirmez. Çoğu hastada tedavi kararı yakınmaların niteliğine, şiddetine, bir anlamda idrar atım zorluğunun yol açtığı yaşam kalitesi bozulmasına göre şekillenir. Bununla birlikte, tanı alan yaklaşık %10-15 hastada cerrahi müdahale mutlak bir zorunluluktur. Geri kalan vakalarda ise ilk seçenek genellikle ilaç tedavisidir.
İlaç Tedavisi: Çare mi? Geçici mi?
BPH kaynaklı idrar atım zorluğu tedavisinde kullanılan ilaçlar etki mekanizmalarındaki farklılık nedeniyle iki grubu ayrılırlar:
- Alfa Reseptör Blokerleri: Prostat ve mesane boynunda yerleşik düz kas liflerini gevşeterek idrar atımı sırasında kanalın açık kalmasını sağlarlar. Kullanılmaya başlandıktan sonra etkileri 3-7 gün içerisinde ortaya çıksa da prostatı küçültemezler.
Şiddeti ve görülme sıklığı ilaca bağlı olarak değişkenlik gösterse de sık yaşanabilecek yan etkiler kan basıncında düşme, cinsel yaşamda boşalma sırasında meni miktarında azalmadır.
- 5-Alfa Redüktaz İnhibitörleri (5ARI): Testosteronun aktif formuna (Dihidrotestesteron) dönüşümünü engelleyerek prostat boyutunun aylar içerisinde küçülmesini sağlar. Tedavinin etkili olabilmesi ve prostat boyutundaki küçülmenin devamlılığı ilacın sürekli kullanılmasını gerektirir. Tedavi bırakılırsa prostat bezi önceki boyutuna geri döner.
- Birlikte Kullanım: Alfa blokerlerin hızlı etki göstermesine karşın 5ARI uygulamasından yarar görmek aylar gerektirir. Özellikle, prostat büyüklüğü 40gr ve üzerinde olan, idrar atımıyla ilgili şiddetli zorluk yaşayan kişilere ilaç tedavisinin başlangıcında birlikte (kombine) tedavi verilebilir. Yaklaşık altı ay kullanımın ardından kombine tedaviye devam edilmesi kararı yeniden gözden geçirilir.
İlaç tedavilerinin en önemli kısıtı, yaşam boyu kullanım gerekliliğidir. İlaç bırakıldığında şikayetler kısa sürede geri döner. Sürekli ilaç kullanma zorunluluğu özellikle genç hastalarda yaşam konforunu olumsuz etkileyebilir.
Cerrahi Tedavi
Şikayetleri ortadan kaldırmada ilaçlar yetersiz kalıyorsa, idrar torbasında taş saptanmışsa, iyi boşalmayan mesane nedeniyle böbreklerin çalışması olumsuz etkileniyorsa veya tekrarlayan sonda uygulamalarına ihtiyaç duyuluyorsa cerrahi kaçınılmazdır. Bununla birlikte, modern ürolojide iyi huylu prostat büyümesinin tedavisinde “açık cerrahi” kavramı artık neredeyse tamamen terk edilmiştir. Çünkü hastanın yaşı, beklentileri, prostat boyutu ve diğer sağlık sorunları dikkate alınarak verilecek her cerrahi kararına uygun kapalı bir teknik vardır.
Kapalı teknik uygulamalarının çoğunda penis ucundaki idrar kanalının dış deliğinden içeri girilerek cerrahi uygulanacak irileşen prostat dokusuna ulaşılır. Kısaca TURP (Transüretral Prostat Rezeksiyonu) olarak adlandırılan klasik teknikte irileşen prostat dokusu elektrik akımı kullanılarak küçük parçalara ayrılmasının ardından optik sistem içerisinden dışarı çıkarılır. Zaman içerisinde bu tekniğin kullanım sıklığı giderek azalmakta, yerini dokulara daha az zarar veren, yan etkileri daha az ve güçlü etkinliğe sahip yöntemler almaktadır.
1. Rezūm (Su Buharı Terapisi)
İrileşen prostat dokusunun içerisine iğne batırılarak özel bir sistemle sıcak bu buharı verilmesi, böylece sıcağın etkisiyle büyüyen dokunun ortadan kaldırılması tekniğidir. Radyo frekans enerjisiyle oluşturulan sıcak su buharı 103oC derece sıcaklığa ulaşır ve her iğne batırılan odakta dokuya verilme süresi 9 saniyedir (https://www.cagcal.com/rezum-tedavisi-prostat-rezum-ameliyati/).
Ameliyat süresi çok kısadır, genel anestezi riski olan hastalarda güvenlidir ve en büyük avantajı cinsel fonksiyonları (retrograd ejakülasyon dahil) koruma başarısıdır.
2. Lazer Enükleasyon (ThuLEP ve HoLEP)
Lazer enükleasyon cerrahileri ağırlığı 80-100 gram üzerindeki büyük prostatlarda yaygın kullanılmaktadır.
- ThuLEP (Thulium Lazer):
Thulium lazerin (TFL) kesici etkisi çok yüksektir ve doku derinliğine diğer lazerlerden çok daha az ulaşır (Görsel 2). Ameliyat sırasında neredeyse “kanamasız” bir ortam sağlar. İrileşen doku bütün halinde çevresinden ayrılır, mesane içerisine gönderilir ve ardından farklı bir sistem yardımıyla burada parçalanarak dışarı alınır.
Görsel 2: İyi huylu prostat büyümesinde ThuLEP tekniği.
TFL, dokuda çok sığ bir derinliğe ilerleyebildiği için cerrahın prostat kapsülü ile irileşen prostat dokusu arasındaki planı milimetrik hassasiyetle takip etmesini sağlar.
- HoLEP (Holmium Lazer): Dokuyu mekanik olarak ayırarak çalışır. Uygulama ThuLEP tekniğine benzer (https://www.cagcal.com/holep-ameliyati-holep-prostat-ameliyati/).
Tedavi sonucundaThuLEP ile benzer başarı sonuçları elde edilir ancak ThuLEP’in doku iyileşmesi ve kanama kontrolü üzerindeki teknik avantajları daha belirgindir.
3. Robotik Basit Prostatektomi (RAPA)
Çok büyük hacimli prostatlarda, eğer idrar kanalından girilerek yapılan lazer yöntemleri uygun değilse robotik cerrahi devreye girer. Karın bölgesinden yapılan küçük deliklerden girilerek prostatın iç dokusu çıkarılır. Kapalı bir teknik olduğu için iyileşme süreci açık ameliyata göre çok daha hızlıdır.
Tedavilerin Cinsel Yaşama Etkisi
Cinsel yaşamın BPH gelişimi üzerine etkisinden ziyade, iyi huylu prostat büyümesi tedavilerinin cinsel yaşam üzerine yarattığı olumsuzluklar klinik olarak daha belirgindir.
- İlaç Tedavileri:
- Alfa-Blokerler: Cinsel ilişki sonucu boşalmada meninin geri kaçması (retrograd ejakülasyona) neden olabilirler.
- 5-Alfa Redüktaz İnhibitörleri: Cinsel istekte kayıp ve/veya azalma ya da penis sertleşmesinde (ereksiyon) bozulma yaratması mümkündür.
- Cerrahi Yöntemler:
- HoLEP/ThuLEP: İrileşen dokunun vücuttan uzaklaştırılmasını sağlar ancak retrograd ejakülasyon riski yüksek orandadır. Ereksiyon kapasitesini genellikle etkilemezler.
- Rezum (Su Buharı Terapisi): En büyük avantajı, cinsel fonksiyonları ve meninin dışa çıkışını (antegrad ejakülasyon) %90’ın üzerinde koruyabilmesidir.
Cinsel aktivite BPH gelişimini önlemez veya tedavi etmez. Ancak iyi huylu büyüme ve tedavileri cinsel yaşam kalitesi üzerine doğrudan etkilidir. İlaç veya cerrahi tedavi planlanırken hastanın cinsel aktif durumu ve beklentileri mutlaka dikkate alınmalıdır.
Prostat Büyümesi Önlenebilir mi?
Bilimsel veriler, prostat büyümesini tamamen durduracak sihirli bir kür veya gıda olmadığını göstermektedir. Beslenme alışkanlıkları (Akdeniz tipi diyet) ve düzenli egzersiz, hormonal dengeyi destekleyerek genel sağlığa katkı sunar ancak genetik ve yaşa bağlı süreci durduramaz. Kabak çekirdeği veya benzeri gıda takviyelerinin tedavi edici bir kanıtı bulunmamaktadır. Önemli olan, sorunu önlemek değil, düzenli takiplerle komplikasyon oluşmadan yönetmektir.
Takip ve Yaşam Boyu İzlem
İyi huylu prostat büyümesi dinamik bir süreçtir. İlaç tedavisi kullananlarda mevcut dokuların takibi veya cerrahi olanlarda prostatın dış kabuğu (periferik zon) yerinde kaldığı için düzenli kanser taraması yaşam boyu devam etmelidir.
Sonuç
İyi huylu prostat büyümesi, her hastada aynı şekilde ilerlemeyen ve standart tek bir tedavi şeması bulunmayan dinamik bir süreçtir. Tedavi kararı; prostatın boyutundan ziyade, hastanın yaşına, idrar atım ve depolama fonksiyonlarına ilişkin şikayetlerinin niteliklerine, şiddetine, eşlik eden sağlık sorunlarına ve cinsel yaşam beklentilerine göre kişiye özel şekillendirilmelidir.
Modern ürolojide açık cerrahi yaklaşım tamamen terk edilmiş; cinsel fonksiyonları ve boşalma mekanizmasını koruyan Rezūm, yüksek doku hassasiyeti ve kanama kontrolü sağlayan ThuLEP (Thulium Lazer Enükleasyon) ve çok yüksek hacimli vakalarda Robotik Basit Prostatektomi (RAPA) ön plana çıkmıştır.
İlaç veya cerrahi tedavi BPH hastalarında prostat kanseri riskini ortadan kaldırmaz. Bu nedenle, düzenli ürolojik takipler mutlaka sürdürülmelidir.
