Böbrek Taşı
Böbrek Taşı Belirtileri ve Tedavisi: Erken Tanı ve Etkili Çözümler
Böbrek Taşı
Böbrek taşı görülme sıklığı coğrafik bölgeye, yani iklim koşullarına, ırk, beslenme şekli ve genetik faktörlere bağlı olarak değişir. Gelişmiş ülkelerde her 10 kişiden birisinde taş görülebilir. Bir defa teşhis alan kişide yaşam boyu yeniden böbrek taşı görülme oranı %50 düzeyindedir. Taş tekrarı teşhisten sonraki ilk 5 yıl içerisinde yaklaşık %26 kadardır.
Tedavi edilmeyen böbrek taşları idrar akışında tıkanıklık, iltihaplanma gibi sorunlar yaratarak böbrek fonksiyonunda kalıcı kayba yol açabilir. Kadınlar, obezite, sık tekrarlayan idrar yolları iltihaplanması böbrek yetmezliği gelişmesi açısından öncelikli risk faktörleridir. Böbreğin yapısal özellikleri, paratiroid hormonun aşırı salgılanması, genetik özellikler diğer böbrek yetmezliği gelişmesinde diğer risk faktörleridir.
YAKINMALAR
Böbrek Taşı Belirtileri Nelerdir?
Böbrek taşlarının herhangi bir şikâyete yol açması sıklıkla idrar akışını engellemesiyle ilgilidir. Çünkü böbrek toplayıcı sistemi içerisindeki taşların önemli bölümü ya da idrar kanalı (üreter) taşlarının idrar akışını tıkamayanları ağrıya neden olmazlar.
Taşın olduğu tarafta dalgalı (şiddetlenme / azalma) nitelikte ağrı vardır ve bazı hastalarda ağrının yoğun olduğu anlarda bulantı, hatta kusma eşlik edebilir. Bazı hastalarda kanamaya bağlı idrar renginde kırmızılık gözlenebilir. Ağrı nedeniyle çoğu hasta yerinde duramaz, kıvranır.
Böbrek Taşlarının Nedenleri: Böbrek taşları, idrarda çözünmüş minerallerin ve tuzların birikerek sertleşmesi sonucunda oluşur. Bazı kişilerde genetik yatkınlık, yetersiz su tüketimi, belirli diyetler veya metabolik durumlar böbrek taşı oluşumunu tetikleyebilir.
Ana Belirtiler:
- Ağrı: En yaygın belirti böbrek taşı ağrısıdır. Bu ağrı genellikle belin yan kısmında, alt kaburga ile kalça kemiği arasında hissedilir. Ağrının şiddeti taşın boyutuna, yeri ve hareketine bağlı olarak değişebilir.
- Hematuria: Taş hareket ettiğinde idrar kanallarını zedeleyebilir, bu da idrarda görülen kırmızılığa (kanlı idrar) neden olabilir.
- Bulantı ve Kusma: Bazı hastalar böbrek taşı ağrısına eşlik eden bulantı ve kusma şikayet ederler. Bu, ağrının şiddetinden veya taşın idrar yolu üzerindeki baskısından kaynaklanabilir.
- Sık İdrara Çıkma: Bazı hastalar sık sık idrara çıkma ihtiyacı hissederler.
- İdrar Yaparken Yanma: Taşlar idrar yolu boyunca hareket ederken yanma hissine neden olabilir.
Öneriler:
- Sıvı Alımını Artırın: Yeterli sıvı tüketimi, idrarla daha fazla mineral atılmasına yardımcı olabilir, böylece taş oluşumu riskini azaltabilir.
- Diyetinizi Gözden Geçirin: Yüksek sodyum, şeker ve hayvansal protein içeren diyetler böbrek taşı riskini artırabilir. Düşük tuz ve dengeli bir diyet tercih edin.
- Doktorunuza Danışın: Şüphelenilen bir böbrek taşı durumunda, derhal bir sağlık uzmanına başvurun. Erken teşhis, komplikasyon riskini azaltabilir.
TEŞHİS
Böbrek Taşı Teşhisi Nasıl Konulur?
Birçok hastada klinik tabloya bakılarak idrar yollarında taş ön teşhisi süratle konulabilir.
Muayene
Taşı olduğu tarafta böbrek bölgesine hafif darbe vurulduğunda ya da idrar kanalı üzerine baskı uygulandığında ağrı şiddetlenir.
Tahliller
Hemen her hastanın idrar tahlilinde kan hücresi (eritrosit) saptanır. Görülmemesi taş olmadığına işaret etmez. Tek böbreği olanlarda ya da her iki böbreğin idrar kanalı taşla tama yakın tıkandı ise kanda böbrek çalışmasını gösteren (Kreatinin) testlerin düzeyinde artış saptanır. Ayrıca idrar yolları iltihaplanması düşünülen veya cerrahi planlanan olgularda idrar kültürü ve antibiyogram yapılması uygundur.
Görüntüleme Yöntemleri
İdrar yollarında taş hastalığı ön teşhisi konulan vakalarda öncelikli olarak ultrasonografi yöntemiyle taşın varlığı, böbreğin kanı süzerek idrar üreten bölümü (renal parankim) ve idrarı taşıyan yapıların (pelvis renalis ve üreter) genişlemesi değerlendirilir.
Klinik özelikler taş düşündürse de ultrasonografi tekniğiyle saptanmadığı durumlarda, geçmişte taş öyküsü olanlarda, cerrahi girişim planlanacak olanlarda tüm karın Bilgisayarlı Tomografi yapılması uygun olacaktır.
Ultrasonografi ve Bilgisayarlı Tomografi ile taşa bağlı ciddi işlev kaybı saptanan olgularda Böbrek Sintigrafisi tedavi seçimi için yol gösterici olacaktır.
TEDAVİ
Böbrek Taşı Tedavisi
Böbrek taşlarında tedavi taşın yeri, boyutu, idrar sisteminde yarattığı sorunların şiddeti, hastanın diğer böbreğinde taş bulunması ya da tek böbrekli olması hali dikkate alınarak şekillendirilir.
Günümüz koşullarında çok nadir vakalar dışında böbrek taşı tedavisi kapalı (endoskopik) yöntemlerle yapılır. Endoskopik yöntemler anatomik yapıları kullanarak, cilt kesisiyle sırttan böbreğin içerisine delip girilerek ya da karın içerisinden idrar sistemine ulaşılarak (laparoskopik) uygulanır.
URS (Üreteroskopik) Taş Tedavisi
Kadında ve erkekte en dış idrar kanalından sisteme girilerek idrar kanalındaki taşa ulaşılarak tedavi edilmesi tekniğidir. Taşın boyutu tek parça olarak çıkarılmasına uygunsa tutularak (forseps ya da basket kateter) dışarı alınır. Anatomik darlıklardan geçmesi mümkün olmayan taşlar lazer veya pnömotik (hava kompresörü) kırıcılar aracılığıyla parçalara ayrılarak çıkarılırlar. Daha fazla bilgi için: URS (Üreteroskopik) Taş Tedavisi
RIRS (Retrograd İntrarenal Cerrahi)
Kadında ve erkekte en dış idrar kanalından sisteme giriş yapıldıktan sonra böbrekten gelen yol (üreter) en üst noktaya kadar kat edilir ve böbrek içerisindeki toplayıcı sisteme (pelvis renalis) ulaşılır. Toplayıcı sistem içerisinde taş sıklıkla lazer kırıcılar kullanılarak parçalara ayrılır, tutulması / çıkarılması mümkün olan parçalar dışarı alınır, toz hale getirilen kısımlar olağan akışıyla düşmeye bırakılır. Daha fazla bilgi için: RIRS (Retrograd İntrarenal Cerrahi)
PNL (Perkütan Nefrolitotripsi)
Böbrek içerisinde toplayıcı sistemde bulunan ancak boyutu ve/veya yerleşimi nedeniyle RIRS tekniğiyle vücuttan uzaklaştırılması mümkün olamayana taşların tedavisinde kullanılır. Daha fazla bilgi için: PNL (Perkütan Nefrolitotripsi)
Böbrek içerisindeki taşa erişim için hasta yüzükoyun (pron) pozisyonunda yatırılır, taşa ulaşmayı sağlayacak sitemin ciltten böbreğe uzanacak şekilde yerleştirilmesi için deriye yaklaşık 13mm kesi yapılır. Böbrek dokusu delinerek sisteme girilir ve taşa ulaşılır. Bütün olarak dışarı alınabilecek taşlar forseps ile tutularak, büyük taşlar ise pnömotik ya da lazer kırıcı kullanılarak parçalara bölünür ve vücut dışına alınır.
Laparoskopik / Robot Yardımlı Üreterolitotomi
Anatomik sistemler aracılığıyla taşa ulaşmanın mümkün olmadığı ya da taş boyutunun böylesi bir cerrahi teknikle çözüm üretmek için uygun olmadığı vakalarda kullanılır. Karın içerisinde port olarak isimlendirilen giriş yerleri aracılığıyla el aletleri yerleştirilir. Batın açılmadan kapalı teknikle idrar kanalına ulaşılır, kesici bir el aleti yardımıyla kanal açılır, buradan taş çoğunlukla bütün olarak dışarı alınır, açılan bölüm dikilerek tamir edilir ve işlem sonlandırılır.
Anatrofik Nefrolitotomi
Böbrek taşlarının çıkartılmasında kullanılan açık cerrahi tekniktir. Böbreğin hemen hemen tüm anatomik boşluklarını dolduracak (staghorn / geyik boynuzu) kadar büyük taşların tedavisinde kullanılır. Böbreğin kanı süzerek idrar üreten bölümü (parankim) kesilerek açılır, toplayıcı sistemi kaplayan taş çıkarıldıktan sonra açılan bölüm dikilerek tamir edilir. Günümüz şartlarında hayli nadir kullanılan bir cerrahidir.