Prostat Büyümesi
Prostat, mesane (idrar torbası) çıkışındaki kanalı çepeçevre, kalın bir bilezik gibi saran, kabaca kestenaye benzeyen ve salgı üreten bir organdır. Erişkinde ortalama ağırlığı 18-20 gramdır. Prostat bezinin ürettiği salgı boşalma sırasında dışarı atılan meninin yaklaşık %30 kadarını oluşturur.
İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH)
Alt idrar yolları şikayetleri erişkin erkeklerde yaşam kalitesini olumsuz etkileyen ve sık görülen bir sağlık sorunudur. İlerleyen yaşla birlikte hasta sayısında artış olması kaçınılmazdır. Metabolik Sendrom alt idrar yolları şikayetlerinin ortaya çıkmasında risk faktörü olarak görülmektedir. Ayrıca idrar yapma süreciyle ilgili yakınma tanımlayan çoğu erkekte ciddi kalp hastalığı yaşama riski vardır.
Yakınmaları depolama ve atım sorunları şeklinde ikiye ayırarak her hastada değerlendirmek planlanacak tedavinin başarısı için yararlıdır.
YAKINMALAR
İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH) Belirtileri Nelerdir?
İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH), 40 yaş üzeri erkeklerde sıkça görülen bir durumdur. Prostat bezinin büyümesi, idrar yollarına baskı yapar ve bir dizi belirtiye neden olur. Geceleri idrar yapmak gayesiyle uyanma, gün içerisinde idrar yapmak için sık sık tuvalete gitmek, idrarın akmaya başlaması için beklemek, idrar akım debisinin azalması (ince idrar yapma, idrarın atım sırasında kısa kalması), kesik kesik idrar yapma, idrar yapmanın sonunda damlama, mesanede idrar kalmış hissi ve kısa süre sonra yeniden idrar yapma isteği alt üriner sistem semptomlarını oluşturur.
Prostat Büyümesi Belirtileri
- Gece idrar yapmak için uyanma (Noktüri): Geceleyin sık sık idrar yapma gerekliliği, uykunun bölünmesine ve yaşam kalitesinin düşmesine neden olabilir.
- İdrar yaparken zorlanma: İdrarın gelmesi için beklemek veya zorlamak gerekebilir. Bu, prostatın büyümesinin idrar yolunu sıkıştırdığı anlamına gelir.
- İdrar akış debisinin azalması: İdrarın gücü ve miktarı azalabilir. İdrar, ince bir çizgi halinde veya damlalar şeklinde gelebilir.
- Kesik kesik idrar yapma: İdrar akışı sürekli olmayabilir ve kesilip tekrar başlayabilir.
- İdrar yapmanın sonunda damlama: İdrar yapmayı bitirdikten sonra bile, idrar damlamaya devam edebilir.
- Mesanede idrar kalmış hissi: İdrar yapmanıza rağmen mesanenizin tam boşalmadığı hissi olabilir.
- Kısa süre sonra yeniden idrar yapma isteği: Kısa bir süre sonra tekrar idrar yapma ihtiyacınız olabilir.
TEŞHİS
İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH) Teşhisi Nasıl Konulur?
Birçok faktör kişilerin idrar atma ve depolama kalitesine etki edebilir.
Öykü, Muayene, İdrar Testi
Süreci değerlendirirken hastanın idrar yaparken karşılaştığı zorluklar, sağlık geçmişi hekim tarafından etkin sorgulanması zorunlu noktalardır. Hastanın fizik bakısı alt karın ve makattan parmakla yapılacak prostat muayenesini gerektirir. Prostat muayenesi bezin boyutu, kıvamı gibi niteliklerin saptanmasını içerir.
İdrar tahlili alt üriner sistem yakınmalarından şikayetçi hastalarda zorunlu olarak yapılması gereken testlerden bir diğeridir.
PSA (Prostat Spesifik Antijen)
Kanda PSA (Prostat Spesifik Antijen) düzeyi özellikle prostat bezi hastalıklarında yükselebilir. Hastaların kanser şüphesiyle değerlendirmeleri gerekebileceği için serum PSA değerine bakılması da zorunlu testtir. Testin düzeyi yaş, prostat boyutu gibi değişkenlere bağlı olarak artış gösterebilir. Bu nedenle, PSA değerinin bireye özel yorumlanması akılcı olacaktır.
Artık İdrar Miktası Ölçülmesi
Alt üriner sistem yakınması tanımlayan erkeklerde idrar yaptıktan sonra mesanedeki artık idrar miktarının ölçülmesi tanı ve tedavi planlamasında sınırlı role sahiptir. Özellikle depolama fonksiyon bozukluğu için tedavi alması planlanan hastalarda yol gösterici olabilir.
İdrar akım hızının ölçülmesi (üroflovmetri) de prostata bağlı mesane çıkım tıkanıklığın doğru teşhisinde göreceli güce sahiptir. Tanı gücünün arttırılması için testin birden fazla yapılması yararlı olur.
Ultrasonografi
Ultrasonografi yöntemiyle karın içi organların ve böbreklerle (üst üriner sistem) beraber mesane, prostatın değerlendirmesi ek hastalıkların (mesane taşı gibi) var olduğu durumlarda yol gösterici olacaktır. Günlük pratikte sıklıkla prostat boyutunun ölçümü karın ultrasonografisiyle yapılır. Prostat boyutu geçmişte özellikle cerrahi uygulanacak hastalarda yol gösterici olarak kabul edilmiş olsa da deneyimli ellerde ameliyat tekniği üroloğun önerisine göre belirlenmelidir.
Üretrosistoskopi
Penis içerisindeki idrar kanalının (üretra) ve mesanenin endoskopik değerlendirmesi idrarında kan görülen vakalarda, üretra darlığı öyküsü ya da mesane kanseri öyküsü olanlarda yapılmalıdır.
TEDAVİ
İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH)’ de Tedavi
İdrar yapma konfor ve kalitesini günlük alınan sıvı miktarından, sıvının niteliklerine kadar birçok değişken etkiler. Bu nedenle, şiddetli yakınması olmayan kişilerde yaşam şekli düzenlemeleri, idrar yapma sürecine yönelik manevralar yarar sağlayabilir. Mutlaka göz önünde tutulması gereken bir diğer gerçek muayene ya da ultrosonografik değerlendirmede prostat bezinde büyüme saptanan her hasta mutlaka tedavi edilmek zorunda değildir.
İlaç Tedavisi
Alfa Reseptör Blokerleri
Prostat içerisindeki ve mesanedeki düz kas liflerinin gerginliğinin (tonus) azaltılmasını ve idrar yapma sırasında dirençsiz akım elde edilmesini sağlamayı hedefler.
Alfa bloker kullanımı atım ve depolama yakınmalarında düzelme sağlayabilir. Etkili olmaları prostat boyutundan bağımsız olsa da küçük hacimli prostatlarda başarısı daha yüksektir.
Alfa bloker ilaçların en sık görülen yan etkileri; halsizlik, baş dönmesi ve kan basıncında düşmedir.
Alfa bloker ilaçlar, etkilerinin hızlı ortaya çıkması, düşük ve kabul edilebilir yan etkileri nedeniyle alt idrar yollarına ait şikayetleri olan hastalarda güvenle, uzun süreli kullanılabilirler. Bu nedenlerle, tedavide ilk basamak olarak kullanılması önerilir. Bununla birlikte, alfa bloker tedavi kullanımı yakınmaların daha da kötüleşmesini ve cerrahi gereksinimini engelleyemez.
5 Alfa Reduktaz İnhibitörleri
Bu grup ilaçlar erkeklik hormonu testosteronun aktif formu dihidrotestosterona dönüşümünü engellerler. Bu etki sonucunda prostattaki hücreler canlılıklarını yitirirler ve prostat boyutu yaklaşık %18-28 azalırken kanda PSA değeri %50 düzeyinde geriler. Klinikte 40gr üzerinde prostat boyutuna sahip kişilerde kullanımı önerilir.
Yan etkileri ağırlıklı olarak cinsel yaşama yöneliktir.
PD5 İnhibitörleri
Mesane kası, prostat ve idrar kanalı (üretra) düz kaslarını gevşeterek etki ederler. Uzun süreli kullanımda doku oksijenizasyonunu arttırmaktadır. Prostat dokusunda enflamasyon reaksiyonunu azaltır. Bununla birlikte, gerçek etki mekanizması bilinmemektedir.
Tedavinin tadalafil 5mg tablet olarak kullanımı için onay bulunmaktadır.
Yan etkileri arasında yüzde kızarma, reflü, başağrısı, hazımsızlık, burunda dolgunluk önde gelmektedir. Nitrat içeren ilaç alanlarda, cinsel yaşam önerilmeyen kalp hastalarında kullanılmamalıdır.
- Cerrahi Tedavi
İdrar akımını engelleyen kitle, mesane çıkışındaki prostat hücrelerinin sayıca çoğalması sonucunda oluşur. Bu nedenle, çıkışı tıkayan kitlenin ortadan kaldırılması için farklı cerrahi teknikler kullanılır. İrileşen doku küçük parçalar haline getirilerek (rezeksiyon) vücuttan uzaklaştırılabileceği gibi bütün olarak yerinden çıkarıldıktan (enükleasyon) sonra parçalanarak dışa alınabilir. Bir diğer yöntemde irileşen doku olduğu yerde buharlaştırılabilir (vaporizasyon).
Açık Cerrahi: İrileşen dokunun bulunduğu yerden açık ameliyatla (enükleasyon) çıkarılmasıdır. Günümüz şartlarında sadece endocerrahi sistemlerin bulunmadığı ortamlarda uygulanması önerilir.
Monopolar ve Bipolar TURP: Rezeksiyon tekniği (Transüretral Rezeksiyon, TURP) doku parçalamada elektrik akımının kullanım şekline göre monopolar ve bipolar ayrılır. İki tekniğin tedavi başarısı arasında belirgin farklılık yoktur. Kanama, TUR sendromu (monopolar teknik), idrar yolu iltihaplanması, mesane boynu darlığı, cinsel ilişkide boşalma sırasında meninin geri kaçması gibi yan etkileri vardır.
HoLEP: Holmiyum-YAG lazer sistemini kullanılarak yapılan enükleasyon yöntemidir. İrileşen iyi huylu prostat dokusu lazer enerjisi kullanılarak prostat bezi kapsülünden ayrılır, mesane içerisine gönderilir ve burada parçalanarak dışarıya alınır.
Yan etki profili (kanama, idrar yolu iltihaplanması, mesane boynu darlığı, cinsel ilişkide boşalma sırasında meninin geri kaçması) rezeksiyon tekniklerinden çok farklı değildir.
ThuLEP: Tulium lazer enerji sistemi aracılığıyla iyi huylu büyüyen prostat dokusunun bütün olarak prostat bezi kapsülünden ayrılması ve mesane içerisine gönderilmesi, sonrasında küçük parçalara ayrılarak vücut dışına alınması yöntemidir.
Tedavinin etkinliği monopolar ya da bipolar TURP, HoLEP gibi tekniklerden üstün değildir. Bununla birlikte, cerrahi sırasında kanama, ameliyat sonrası mesane boynu darlığı, cinsel yaşam üzerinde olumsuzluk gibi yan etki oranlarında da diğer yöntemlerden farklılığı yoktur.
Laparoskopi ya da Robot Yardımlı İri Prostat Dokusunun Çıkarılması: Minimal invaziv teknik olarak tanımlanan laparoskopi ve robot yardımlı yöntemlerle irileşen prostat dokusunun çıkarılmasıdır.
Cerrahiden yarar görme oranı diğer yöntemlerden üstün olmamakla beraber ameliyat süresinin yanı sıra hastanede kalış zamanı daha uzundur. Tedavi maliyeti diğer yöntemlerden çok daha yüksektir.
Su Buharıyla Tedavi (Rezum): Radyofrekans sistemiyle buhara dönüştürülen suyun irileşen prostat dokusu içerisine iğne aracılığıyla verilmesiyle uygulanır. Dokuda buharın sıcak etkisi hücre ölümüne yol açar.
Diğer yöntemlerle karşılaştırıldığında; özellikle tedaviden kaynaklanan cinsel yaşam üzerine yan etkinin %5 düzeyinde olması, hastanede kalma gerektirmemesi, derin anestezi ihtiyacı olmaması, kanama olasılığının düşük olması önemli avantajlarıdır.
Prostat hastalıkları dahilinde bir diğer rahatsızlık olan “Prostat Kanseri”ne ilişkin daha fazla bilgi almak için; Prostat Kanseri Belirtileri ve Tedavisi