Mesane Kanserinde Kırmızı Alarm: İdrarda Kan
Mesane kanseri tanısı almak, sizin ve sevdiklerinizin hayatında korkutucu ve belirsizliklerle dolu yeni bir sürecin başlangıcı olabilir. Akılda beliren onlarca soru: “Neden ben? Neden şimdi? Ölecek miyim? Sevdiklerim için ne yapabilirim? Çok acı çekecek miyim? Hayatım eskisi gibi olacak mı? Kurtuluşum var mı?”
Bu yazının ve YouTube video serisininamacı, bu karmaşık süreci anlaşılır adımlara bölmek, size bilgiyle güç vermek ve mesane kanseriyle yaşamanın bilinçli ve umut dolu bir yolculuk olabileceğini göstermektir. Biliyorsunuz, bu teşhisten sonraki yaşamınızda tek başınıza olmayacaksınız, sevdiklerinizle birlikte mesane kanseri üzerine uzmanlaşmış hekimler tıbbın en güncel tedavilerini her zaman iyiliğiniz için kullanacaklar.
Kırmızı Alarm: İdrarda Kan
Genelde her şey tek bir belirtiyle başlar: idrarda kan görülmesi (hematüri). Kanama sıklıkla ağrısız, aralıklı, zaman zaman pıhtılı olabilir. Kanamanın ağrısız olması ‘sorun yok’ anlamına gelmediği gibi, idrarda pıhtı görülmesi de tek başına hastalığın çok kötü olduğuna işaret etmez. Her iki durumda da önemli olan, bu belirtiyi ciddiye almaktır..
“Geçer” düşüncesiyle beklemek, idrar olağan rengine döndüğünde peşini bırakmak veya idrar yolları iltihabı, üşütme, dökülen kum, düşürülen taş, yoğun efor sonrası gibi bahanelere sığınmak sık yapılan ancak asla düşülmemesi gereken hatadır. Özellikle 40 yaş ve üzeri kişilerde, uzun süreli ve yoğun sigara içme öyküsü olanlarda, idrarda görülen kan, aksi ispat edilene kadar ciddiye alınması gereken “kırmızı alarm” halidir.
İdrarda kan gördüğünüzde ürolog hangi adımları atar?
- Kan Hücrelerini Doğrulama: İlk olarak, kırmızılığın gerçekten kana mı bağlı olduğunu anlamak için idrar örneği mikroskopla incelenir. Bu adım, pancar gibi gıdaların neden olduğu renk değişimini elemek için kritiktir.
- İltihap (Enfeksiyon) Araştırması: İdrar yolları enfeksiyonu (iltihaplanma) ihtimalini dışlamak için idrar kültürü ve antibiyogram tetkiki yapılır. Çünkü özellikle alt idrar yolları enfeksiyonları kanlı idrara neden olabilir.
- Görüntüleme Yöntemleri: Genellikle ultrasonografi ile başlanır. Böbrekler, idrar yolları ve mesane; taş, tümör veya prostat büyümesi gibi kanama nedeni olabilecek sorunlar açısından değerlendirilir.
- Kan Hücrelerini Doğrulama: İlk olarak, kırmızılığın gerçekten kana mı bağlı olduğunu anlamak için idrar örneği mikroskopla incelenir. Bu adım, pancar gibi gıdaların neden olduğu renk değişimini elemek için kritiktir.
- İltihap (Enfeksiyon) Araştırması: İdrar yolları enfeksiyonu (iltihaplanma) ihtimalini dışlamak için idrar kültürü ve antibiyogram tetkiki yapılır. Çünkü özellikle alt idrar yolları enfeksiyonları kanlı idrara neden olabilir.
- Görüntüleme Yöntemleri: Genellikle ultrasonografi ile başlanır. Böbrekler, idrar yolları ve mesane; taş, tümör veya prostat büyümesi gibi kanama nedeni olabilecek sorunlar açısından değerlendirilir.
- Altın Standart: Sistoskopi: İdrarda gözle görülebilen kana neden olan hastalıkların başında mesane kanseri gelir. Sistoskopi (idrar torbasına optik sistemle bakmak) bu durumun tespit edilebilmesi için en güvenilir ve tartışmasız uygulanması gereken yöntemdir. Diğer testlerde sorun saptanmasa bile küçük tümörleri yakalamak için hayati önem taşır.
Sistoskopi, sadece idrar kanalını uyuşturmanın yeterli olacağı esnek sistemler (fleksibl sistoskopi) kullanılarak kolaylıkla yapılabilir. Mesanedeki tümörün ultrasonografide belirgin saptandığı hastalarda ise ameliyathane koşullarında, anestezi altında gerçekleştirilmesi daha uygundur.
Teşhis amaçlı yapılacak sistoskopi sırasında varsa; mesanedeki tümörlerin sayısı, yerleşimi, boyutu, yapısı (papiller veya solid) da saptanır. Bu tespitler hastalığın ileride nasıl bir seyir göstereceğini öngörmeye yarayabilecek (prognostik) faktörlerdir.
Mesane Nedir? Mesane Kanseri Nedir?
Mesane, böbreklerden süzülen idrarın depolandığı, kaslardan oluşan esnek bir organdır. Yapısal olarak mesaneyi balona benzer gövdesi ve boynu olan bir organ olarak tanımlayabiliriz. Mesane kelimesi yerine eşanlamlı olarak “idrar torbası” ifadesi de kullanılabilinir.
Mesane kanseri, mesanenin idrarla temas eden iç yüzeyini döşeyen “ürotelyum” ismindeki hücrelerin hiç durmaksızın, kontrolsüz çoğalmasıdır. Hücrelerin sayısal olarak çoğalması neticesinde kitle (tümör) idrar torbasının iç boşluğuna doğru büyüyebileceği gibi mesanenin duvarına yönelerek derinleşebilir.
Mesane içerisinde saptanan kitlenin karakterini belirlemek, bir anlamda kesin teşhis koymak için dokudan örnek almak ve patolojik olarak hücrelerin niteliğini incelemek gerekir. Yapılacak çalışmaların sonucunda hücrenin tipi, hücre derecesi ve hastalığın evresi tespit edilir. Bu bilgiler sayesinde, hastalığın mesane kasına ilerleme durumu (yüzeyde ya da kasa ilerlemiş), vücuda yayılma gücü öngörülmeye çalışılır ve hangi tedavi seçeneklerinin uygulanacağına karar verilir.
Tedavi Süreci: Sizi Neler Bekliyor?
Tanı konulduktan sonraki süreç, tamamen hastalığın evresine göre kişiselleştirilmiş bir yol haritasıyla şekillenir. Mesane kanseri için genel hatlarıyla “kişileştirilmiş tedavi” ifadesi; hastalığın evresi yani tümör hücrelerinin idrar torbasının kas derinliğindeki düzeyi, derin dokuya ilerlememiş hastalıkta tekrarlama olasılığı, tekrarlayan hastalıkta vücuda yayılma riskinin temel alınmasına karşılık gelir.
Teşhisin İlk Adımı: TUR Ameliyatı
Mesane duvarında kitlenin saptanmasından sonraki ilk aşama, teşhis edilen dokunun örneklenmesi ve bu sırada tümörün tümüyle çıkarılması işlemidir. Hastalarımızla konuşurken bu işlemi TUR (Transüretral Rezeksiyon) kelimesini kullanarak anlatırız. TUR işlemi kapalı olarak, idrarın dışarı atıldığı kanalın ucundan sisteme girilerek gerçekleştirilir. Kadında ya da erkekte teşhis amacıyla uyguladığımız sistoskopi işlemine teknik olarak benzer ancak yöntem olarak tümör dokusunun çıkarılmasını hedefler.
Kapalı bir cerrahi teknik olan TUR operasyonu, ameliyathane koşullarında idrarın dışa atıldığı yerden sisteme optik cihazla giriş yapılarak gerçekleştirilir. Bu işlemin hedefi; görünen tümör dokusunu bulunduğu yerden ayırarak dışarı almaktır. Klasik TUR tekniğinde dokuyu bulunduğu yerden ayırmak için ince tele verilen elektrik akımı kullanılır. Bu teknikte kullanılan elektrik akımı dokuda kömürleşmeye (karbonizasyon) ve bozulmaya yol açabilir. Dokunun doğallığını yitirmesi patolojik incelemede zorluklara neden olur.
Thulium Fiber Lazer enerji kaynağı kullanılarak yapılacak TUR ameliyatında dokular milimetrik duyarlılıkla kesilir. Çoğu hastada gözle görülen tümör dokusu bütün olarak bulunduğu yerden ayrılarak dışarı alınır. Thulium Fiber Lazer enerjisinin dokuyu yakmadan temiz bir şekilde kesmesi, hastalığın evresini belirleyecek patoloji örneğinin kalitesini en üst düzeye çıkarır. İşlem sırasında kanama ihtimali çok düşüktür. Doku derinliğinin etkin kontrolü işlem sonrası kalma süresinde kısalma sağlar. Bu nedenlerle, tedavinin kritik ilk basamağını Thulium Fiber Lazer daha güvenli ve etkin hale getirerek tüm sürece en doğru başlangıcın yapılmasını sağlar.
TUR işleminde elde edilen dokudan tümörün hücre tipi, hücre derecesi ve evresi belirlenir. Bu nedenle, ilk yapılacak TUR işlemi çok önemlidir, elde edilecek bulgular sadece doku düzeyinde tespitlerle sınırlı kalmaz. İşlemin ideal şekilde gerçekleştirilmesi, başarılı bir tedavi sürecinin de başlatıldığını gösterir.
Mesane kanserinde ilk evre tespiti tümör hücrelerinin derin dokulara ilerleme düzeyinin saptanmasına karşılık gelir. Tıbbi karşılığı; kasa ilerlemiş ya da ilerlememiş hastalık olarak dile getirilir.
Kasa İlerlememiş Mesane Kanseri ve Tedavisi
Kasa ilerlememiş hastalık tespiti sonrasında yukarıda belirttiğim faktörlerden yararlanılarak tekrarlama (nüks) öngörüsü yapılır.
Düşük Riskli Hastalık
Tekrarlama riski düşük tümörlerde mesane içerisine verilecek nüks riskini azaltan ilaçlarla ek tedavi gerekliliği çoğunlukla yoktur. Bununla birlikte, TUR işlemi sırasında ürolog tümörün tekrarlama riskinin düşük olduğuna karar verirse, hastalara cerrahinin hemen ardından, tek doz kemoterapi (mitomisin, epirubisin gibi) ilacı kullanarak mesane yıkaması yapabilir.
Yüksek Riskli Hastalık ve BCG Tedavisi
Nüks olasılığı yüksek olan hastalarda öncelikli tedavi mesanenin BCG (verem mikrobu) ile yıkanmasıdır. Kullanılacak ilacın niteliğine uygun dozda, birer hafta aralarla, toplamda altı defa mesane yıkaması yapılır.
İlk TUR uygulamasından sonra mesanede yeniden tümör tekrarlaması saptanırsa bu işlemler benzer niteliklerde, uygun şekilde tekrarlanır.
Düzenli Takibin Önemi: Fleksibl Sistoskopi
Kasa ilerlememiş mesane kanseri hastalarında risk düzeyini esas alarak, farklı zaman aralıklarında sistoskopi tekniğiyle kontroller yapılır. Takiplerde Fleksibl Sistoskopi sisteminden yararlanmak etkin bir değerlendirme sağlar. Böylece, hastanın acı duymadan, hastane ortamında, anestezi ihtiyacı olmadan ve günlük yaşamında uzun süre uzaklaşmadan tetkik edilmesi mümkün olur.
Kasa İlerlemiş Mesane Tümörü
TUR işlemiyle elde edilen dokunun patolojik incelemesinde kanser hücrelerinin idrar torbasının kas dokusuna ulaştığının saptanması hastalığın mesane dışına yayılma olasılığı gösterir. Bu durumda, öncelikle Bilgisayarlı Tomografi görüntülemesi yapılarak karın içi değerlendirmesi yani sistemik evreleme süreci başlatılır.
Radikal Sistektomi: Mesanenin Alınması
Kasa ilerlemiş mesane tümörünün sistemik evrelemesinde uzak vücut bölgelerine yayılmış (metastatik) hastalık saptanmazsa idrar torbasının çıkarılması (radikal sistektomi) ve idrar sisteminin yeniden oluşturulması (üriner diversiyon) ameliyatı gündeme gelir. Bu cerrahi sırasında leğen kemiği (pelvik) lenf dokularının (lenfadenektomi) çıkarılması da gerçekleştirilir. Bu ameliyatlar neticesinde, hastalığın bölgesel tedavisi sağlanır ve çıkarılan dokunun patolojik değerlendirmesiyle evreleme kesinleştirilir.
İdrar sisteminin yeniden oluşturulması için sıklıkla ince bağırsak dokusundan yararlanılır. Sistem idrarın dışa verilmesi (inkontinan) veya yeni mesane oluşturulması (kontinan) niteliğinde oluşturulur. Bu iki yöntemden hangisinin uygulanacağına hastanın ve hastalığın özellikleri dikkate alınarak karar verilir.
Robotik Cerrahi
Geçmişte açık teknikle gerçekleştirilen bu cerrahiler günümüz koşullarında robotik cerrahi yöntemi kullanılarak kapalı olarak uygulanmaktadır. Mesanenin çıkarılması, lenf dokularının temizlenmesi ve yeni idrar yolunun oluşturulması gibi kapsamlı işlemlerin tek bir ameliyatta, karın açılmadan robot yardımıyla yapılması akılcıdır. Robotik cerrahi; tedavinin başarılı olmasının yanı sıra hasta iyileşmesinin çok daha hızlı olmasına, etkin ağrı kontroluna ve estetik avantajlara olanak tanımaktadır.
Diğer Tedavi Seçenekleri
Mesane çıkarılmasının gerekli olduğu hastalarda cerrahi öncesi dönemde kemoterapi uygulanması ek yarar sağlayabilir. Böylesi bir sistemik tedavi uygulaması sayesinde yaşam süresinde uzama sağlanabileceği kanıtlanmış bir gerçektir.
İlerlemiş ancak uzak organlara yayılmamış mesane kanseri vakaları ışın tedavisi (radyoterapi) yardımıyla da tedavi edilebilirler. Bu tedavi sırasında kemoterapi ilaçlarının eş zamanlı kullanımı ışın tedavisinin başarı oranını arttırmaktadır.
Hasta için ideal tedavinin belirlenmesi ve uygulanmasında farklı uzmanlık alanlarından hekimlerin birlikte çalışmaları alınacak sonuçların hasta açısından en üst düzeyde başarılı olabilmesi için gereklidir.
İleri Evre Hastalıkta Sistemik Tedaviler
Mesanede başlayan kanserin vücudun diğer bölgelerine yayılması ileri evre hastalık anlamına gelmektedir. Az sayıda da olsa ilk teşhis anında ileri evre hastalık saptanabileceği gibi mesaneyle sınırlı hastalığın zaman içerisinde her türlü çabaya rağmen kontrol altına alınamaması, ilerlemesi neticesinde de bu durum gelişebilir.
Hastalık vücut içerisinde yayılım gösterdiğinde tek başına mesaneye odaklanan tedaviler sorunu etkin kontrol altına alabilmek için yeterli olamaz. İleri evre hastalıkta farklı nitelikteki ilaçlar kullanılarak sistemik tedavi uygulanmalıdır. Sistemik tedavide kemoterapötik grubu ilaçlar öncelikle kullanılırlar. Özellikle son 15 yıl içerisinde mesane kanserinin tedavisi için uygulanan kemoterapötik (gemsitabin ve sisplatin kombinasyonu gibi) ilaçlarda etkinlik ve yan etkiler açısından olumlu gelişmeler sağlandı. Ayrıca, bağışıklık sistemi üzerinden etki eden (PDL) tedavileri de ileri evre hastalıkta kullanılmaya başlandı.
Sonuç
Kanserli mesaneyle yaşamak uzun, zaman zaman yorucu ve yıldırıcı bir maratona benzer. Bu yolculukta doğru bilgiye sahip olmak, tedavi seçeneklerinizi anlamak ve doktorunuzla açık bir iletişim kurmak, sürecin kurgulanmasına katılabilmenizi sağlar. Tıptaki gelişmeler, özellikle robotik cerrahi ve yeni ilaçlar sayesinde, artık eskisinden çok daha etkin ve hasta dostu tedavi olanakları sunabiliyor.
Bu blog yazısı ve YouTube kanalımdaki videolar, kanserli mesaneyle yaşamda temel konuları işleyen bir rehber olmak için hazırlandı. Her adımı anlamak, korkuyu azaltır ve umudu artırır. Unutmayın, bu süreçte atacağınız en önemli adım, ilk belirtiyi asla görmezden gelmemek ve uzman bir hekime en kısa sürede başvurmaktır.
Kaynakça
- European Association of Urology (EAU) Guidelines on Muscle-invasive and Metastatic Bladder Cancer. EAU Guidelines Office, Arnhem, The Netherlands. (Yıl Belirtilir). https://uroweb.org/guidelines/bladder-cancer-muscle-invasive-and-metastatic
- American Urological Association (AUA) Guideline on Non-Muscle Invasive Bladder Cancer: Diagnosis and Treatment. (Yıl Belirtilir). https://www.auanet.org/guidelines/guidelines/bladder-cancer-non-muscle-invasive-guideline
- National Cancer Institute (NCI). Bladder Cancer Treatment (PDQ®)–Health Professional Version.https://www.cancer.gov/types/bladder/hp/bladder-treatment-pdq
- Bladder Cancer Advocacy Network (BCAN). The leading patient advocacy organization for bladder cancer. https://bcan.org/
